Atletizmin ana disiplinlerinden olan “Atmalar” içerisinde Çekiç Atma, Gülle Atma, Disk Atma ve Cirit atma branşlarını bulundurur. Atmalar disiplininde patlayıcı kuvvet, teknik ve fiziksel hesaplamalar son derece önemlidir. Tüm branşlarda sporcu elindeki aleti en uzağa atmaya çalışır ve her yarışmada altı atış hakkı bulunur. Bu atışlar içerisinden geçerli olan en iyi atış sporcunun sonucunu belirler.[1] Bu çalışmada Çekiç Atma, Gülle Atma ve Disk Atma branşlarını inceleyeceğiz.
Çekiç Atma
Sporcular atış için 2.5 m çaplı bir dairenin içerisinde bulunur. Uzunluğu 1.22 m’den uzun olmayacak şekilde çelik tel ile bağlanmış metal top çevrilerek fırlatılır. Erkekler için çekiç ağırlığı 7.26 kg, kadınlar için ise 4 kg’dır.[2] Çekiç tehlikeli bir alet olduğu için etrafı ağlar ile çevrilidir ve başarılı bir atış yapabilmek için sporcunun çekici 34.92 derecelik bir açı içerisinden çıkarması gerekir. Dairesel alanın zemini beton olduğu için burada çivili ayakkabı kullanılmaması gerekir.
Çekiç çelik telin sapından zayıf el ile tutulur ve yine zayıf el tarafına doğru döndürülür.[1] Çelik tel yapısı gereği çekme kuvvetini karşılayacak şekilde davranış gösterir ve çekicin başarılı bir şekilde atılabilmesi için çelik telin her iki ucunda da gerilim olması gerekir. Bu formu yakalayabilmek merkezcil kuvvet ile dışa savrulan metal top ve tutma sapına uygulanan çekme kuvveti sporcunun çekici kendi etrafında çevirmesi ile gerçekleşir. İlk iki tur başın üzerinde dirsekler 90 derece olacak şekilde kollar ile çevrilir. Daha sonra belirli bir hız kazanan çekiç artık vücudun devrilmeye karşı gösterdiği kuvveti taşıyabilecek potansiyele ulaşmıştır.[ Formül 1.0] Çekiç artık vücut etrafında çevrilmeye başlanır ve 3 tur bu şekilde dönülerek çekicin yatayla 45 derecelik açı yapacak şekilde fırlatılır.[Not 1] Çekicin bu açı ile elden çıkabilmesi için dairesel hareket yere paralel olarak değil 45 derecelik açıyı yakalayacak şekilde diyagonel olarak yapılır. Dönüşe başlanırken zayıf ayak topukta güçlü ayak burunda olacak şekilde dairesel adımlamalar başlar. Zayıf ayak hiç kaldırılmaz dönüş pozisyonuna göre bir topukta bir burunda bulunur, güçlü ayak ise zayıf topukta iken yerden kaldırılarak bir sonraki adımda zayıfın önüne geçeceği şekilde konumlandırılır.
Fmerkezcil=mrω2 (1.0)
Not 1: Atışlarda maksimum atış mesafesine ulaşılabilmesi için hesaplanan atış açısı 45 derecedir. Ancak bu hesaplamalar yapılırken hava sürtünmesinin olmadığı varsayılır. Gerçekte böyle bir şey mümkün değildir. Sürtünme kuvveti çekice hem yatay hem de düşeyde etki eder. Çekiç maksimum yüksekliğe ulaşana kadar yatay ve düşey sürtünme kuvvetleri negatif etki eder, maksimum yükseklikten alçalmaya başladığında ise yatay sürtünme kuvveti yine negatif, düşey sürtünme kuvveti pozitif etki eder. Bu durumda Çekicin yatayda uğradığı sürtünme kuvveti düşeydekinden daha fazla olduğu görülmektedir ve 45 derecelik açıdan biraz daha küçük bir açı ile elden çıkması daha uzak mesafeye atılmasına olanak tanır.
Basamaklama
1-) Çekicin Tutuluşunun öğretimi. Basamaklamanın öğretiminde çekiç yerine sağlık topu kullanılmalıdır.
2-) Yerinde çekicin çevrilmesinin öğretimi.
3-) Çekicin ters yöne çevrilmesinin öğretimi.
4-) Çekicin yürüyerek çevrilmesinin öğretimi.
5-) Bir ucu sabit bir yere bağlı olan ipin diğer ucundan atış eli ile tutarak çemberin merkezine adımlama hareketi.
6-) Topuk ve ayak ucunda dönüşün aşamalarının evrelerinin öğretimi.
7-)Dönüş hareketinin tümünün yapılması.(Çekiçsiz)
8-)Değiştirmeli çekiç çevrilmesi 2-1-2(yerinde-dönerek-yerinde)
9-) Değiştirmeli çekiç çevrilmesi 2-1-2-2-2(yerinde-dönerek-yerinde-dönerek-yerinde)
10-)Değiştirmeli çekiç çevrilmesi 2-1-2-3-2(yerinde-dönerek-yerinde-dönerek-yerinde)
11-) 2 çevirme – 3 dönüş – atış [3]
Atış Teknikleri
Güvenlik amacıyla sağ ve solakların atışları yapabilmesi için hareketli kapılara sahip bir kafeste gerçekleşir. Fırlatma çemberi 2.5 m çapındadır ve bu kafeste çekiç haricinde disk atışları da yapılabilmektedir. Elin zarar görmemesi için özel bir eldiven kullanılır ve zayıf ele giyilir. Sporcu çekici sapından tutar ve dönme esnasında zemin ile sürtünmeyi azaltmak için özel ayakkabılar kullanılır.
Sporcu zayıf eline eldiveni giyerek parmaklarının ikinci ve üçüncü eklemleri arasında çekici tutar, daha sonra kuvvetli el zayıf elin üzerine gelecek şekilde tutuş tamamlanır.
Atış yönü(Saat 6 yönü) arkada kalacak şekilde dairenin içinde ayakları paralel olacak şekilde pozisyon alır. Baş üzerinden iki tane salınım vücut sabit kalacak şekilde yapılır. Salınım sonrasında sporcu dönme aşamasına girmek üzeredir. Çekiç sporcunun önündeyken(Saat 12 yönü) düşük noktada dönüşler başlar. Omuzlar gevşek, baş pasif, gövde güçlü, dizler ve kalçalar esnektir.
Daha sonra vücut ile birlikte zayıf yöne doğru dönmeye başlanır. Tüm dönmeler esnasında çekiç atış yönünde(Saat 6 Yönü) yukarıda tersi yönde aşağıda olacak şekilde dairesel hareket yapar.
Gerçekleştirilen dönüş sayısı kişiye göre değişir ancak genel olarak 3 veya 4 tur dönülür. Dönüşler ayak dengesini, bacaklar ve kalçadan gelen gücü kullanarak çekicin hızını artırmak için yapılır. Güçlü ayak parmaklardan zayıf ayak ise topuktan döner. Güçlü ayak hareketini tamamladıktan sonra kaldırılır, saat 6 yönünde güçlü dizden dönüş gerçekleştirilir. Güçlü tarafın olduğu kalça yukarı, arkaya, yana döner ve güçlü ayak aşağı, yukarı saat 3 yönünde yere temas eder. Zayıf ayak dönmeye devam eder ve yer ile temasını korur. Kollar düz, omuzlar rahat pozisyondadır. Düşük noktada(saat 12 yönü) bir sonraki tur başlar.
Sporcu tarafından yapılan dönüşler çekiç topunu maksimum hıza ulaştırdıktan sonra her iki ayakta yerle temas halindedir ve dönemeye devam etmektedir, dizler gergindir. Ayaklar saat 9 yönünü gösterdiğinde çekiç fırlatılır. Çekicin gideceği mesafe atılma yüksekliği, açısı ve hızına bağlıdır. Ancak hız diğer iki etkene göre daha önemlidir. [4]
Kurallar
Atışların geçerli sayılabilmesi için dairenin sınırlarına temas etmemek gerekir. Ayrıca atış açısı yönünde bulunan tahtaya da temas edilmemelidir. Atış 34.92 derece ile açılan kapılardan çıkmalı ve saha üzerine çizilen çizgilerin içerisinde düşmelidir. Sporcu çekiç yere düşmeden önce daireden ayrılmamalıdır. Sporcular yarışma boyunca 6 atış yaparlar ve en iyi atış sporcunun derecesi olur. Beraberlik durumunda ise en iyi ikinci atışları karşılaştırılır.
Rekorlar
Dünya Rekoru Kadınlar: 82.98 Anita WŁODARCZYK
Dünya Rekoru Erkekler: 86.74 Yuriy SEDYKH
Türkiye Rekoru Erkekler: 81.45m Eşref Apak
Türkiye Rekoru Kadınlar: 74.17m Tuğçe Şahutoğlu
Gülle Atma
Güle küresel metalden yapılmış bir alettir. Tek elle atılır. Erkekler için 7.26kg , kadınlar için 4kg’dır. Amaç gülleyi en uzağa fırlatmaktır.
Atışın ölçülmesi için atış, atışın herhangi bir aşamasında sporcunun omuz çizgisinin altına düşmemeli ve belirlenen 35 derecelik bir sektöre inmelidir. Bu arada sporcu, topun kalkması sırasında ayak parmaklarının üst kısmına dokunmamalı veya top inmeden önce daireyi terk etmemeli ve daha sonra sadece dairenin arka yarısından çıkmamalıdır.
Gülle çekiç kadar tehlike taşımamaktadır, bu yüzden korumalı bir kafese ihtiyaç duyulmaz ve çekiçten farklı olarak salon yarışlarında da yer alır.
Basamaklama
1-) Öne bir adımla atış
2-) Öne üç adım ritmi ile atış
3-) Yana hareketle üç adım ritmi.
4-) Yana doğru sekme ile atış
5-) Tek ayak üzerinde sekerek atış
6-) Geriye üç adım ritmi ile atış
7-) 180° dönüşle durarak atışın öğretimi
8-)Bir çıta yardımı ile vücudun geride
9-) Bir minder Yardımı ile vücudun kalması sola yatmamasının öğretimi
10-) Ters kol tutularak atış
11-) Bir bayrak yardımı ile kayma hareketi sonrası uygun pozisyonun alınışı.
12-) Bir çıta yardımı ile son atış pozisyonu çalışması.
Teknik
Atış ön tarafta 1.22 m ahşap 10 cm yüksekliğinde durma tahtası bulunan 2.135m çapındaki daireden yapılır.
Kayrarak ve dönerek olmak üzere iki çeşit atış tekniği vardır. Burada kayrak atış tekniğini anlatacağız.
Gülle omuzdan sadece bir elle konulmalı ve çeneye yakın tutulmalıdır. Gülle avuç içi ile değil ilk üç parmağın başlangıcına gelecek şekilde boğum uçları ile tutulmalıdır, daha sonra dirsek yüksek tutulurken çenenin altında, başparmak aşağı yönde olmalıdır. Bu esnada kol 90 derece olmalıdır. Daha sonra gülleyi ivmelendirebilmek için vücut güçlü ayak yerde kalacak şekilde T pozisyonuna getirilir. Zayıf ayak arkaya uzanır, zayıf kol öndedir. Yerdeki diz hafif bükülür ve zayıf ayak öne doğru yaklaştırılır. Daha sonra her iki ayakla birlikte geri doğru kayılır, zayıf ayak yaklaşık bir adım geride kalır. Bu esnada her iki bacakta gergindir. Dönme bacaktan yapılır ve vücut atış yönüne ulaştığında kol 90 derece olacak şekilde baş parmak aşağıyı göstererek 45 derecelik açı ile yapılır.
Kurallar
Atışın geçerli sayılabilmesi için çemberin dışına çıkılmamalıdır ve gülle çizgilerle belirlenen 35 derecelik sektör içerisine düşmelidir. Atışın herhangi bir aşamasında gülle omuz hizasının altına inmemelidir. Sporcu ayak atış esnasında ayak parmaklarına dokunmamalı ve gülle yere indikten sonra çemberin arka tarafından çıkmalıdır.
Yarışmalarda genellikle 4 veya altı atış yapılır. Beraberlik durumunda en iyi ikinci atışı yapan sporcu kazanır. [5]
Rekorlar
Dünya Rekoru Kadınlar: 22.63 Natalia LISOVSKAYA
Dünya Rekoru Erkekler: 23.12 Randy BARNES
Türkiye Rekoru Erkekler: 20.42m Hüseyin Atıcı
Türkiye Rekoru Kadınlar: 18.57m Emel Dereli
Disk Atma
Disk atmada maksimum mesafeye ulaşmak için sporcular hız, teknik ve güç arasında çok iyi bir denge kurması gerekir. 2.5 m çaplı bir dairenin içinden atış yapılır. Erkekler için disk 2 kg ağırlığında ve 22 cm çapındadır, kadınlar için ise 1 kg ağırlık ve 18 cm çap söz konusudur.
Basamaklama
1-) Diskin elde tutuluşunun öğretimi.
2-) Vücudun önünde ve yanında diskin sallanması, sekiz çizerek sallanması, yukarı atışlar, öne doğru yerde yuvarlanması.
3-) Durarak atışlar.
4-) Öne doğru bir adımla atışlar.
5-) Bir çizgi üzerinde yana dönüş
6-) Disksiz tam dönüşün öğretimi (Disksiz). [3]
Teknik
Disk ilk etapta güçlü el ile yukarıda olacak şekilde tutulmalıdır. Parmaklar eşit derecede yayılmış ancak gerilmemiştir. Parmak eklem uçları diskin kenarına gelir.
Duruş pozisyonu bacaklar omuz genişliğinde olacak şekilde başlar. Diskte mümkün olan en büyük yarıçapı sağlamak için her şey en uzun olacak şekilde tutulur. Duruşun ortasında vücut ağırlığı zayıf ayak üzerindedir diz üzerinden çene hedeflenir (Resim 1 ve 2). Güçlü ayak yerden ayrılırken ağırlık zayıf bacağın üzerinde olmalıdır. Disk yüksek ve rahat tutulmalıdır. Güçlü ayak zayıfın genişliğinde dairenin merkezine doğru çevrilir(Resim 3 ve 4). Disk yüksek pozisyonda ve arkadadır. Omuzlar aynı hizaya ve dengeye gelir. Güçlü ayak parmak ucuna gelir ve disk dizden çene hizasına doğru hedeflenir(Resim 6). Gerçek güç kazanımı zayıf ayak yere değdiği anda yakalanır, zayıf kol atış yönünü gösterir. Atış güçlü ayak ile desteklenir, güçlü tarafın olduğu kalça ileri sürülür(Resim 7). Vücut yay konumuna gelmiştir. Güçlü kol fırlatmaya hazır hale gelmiştir, diğer taraf sağlam bir şekilde destek verecek haldedir(Resim 8). Güçlü kol maksimum hız ile çevrilir, disk elden çıkıncaya kadar zayıf ayak yerde, güçlü ayak ise ileriye bakarken kolla aynı hizada olmalıdır(Resim 9). [4]
Kurallar
Atışın geçerli olması için, diskin işaretli bir sektör içine inmesi gerekir ve atlet inmeden önce daireyi terk etmemeli ve daha sonra sadece dairenin arka kısmından çıkmalıdır. Daire dışına ve çizgiye temas edilmemelidir.
Sporcular genellikle yarışmalarda dört veya altı kez fırlarlar. Beraberlik durumunda, kazanan bir sonraki en iyi atışı gösteren atlet olacaktır.
Rekorlar
Dünya Rekoru Kadınlar: 76.80 Gabriele REINSCH
Dünya Rekoru Erkekler: 74.08 Jürgen SCHULT
Türkiye Rekoru Erkekler: 67.50m Ercüment Olgundeniz
Türkiye Rekoru Kadınlar: 64.25m Oksana Mert
Kaynakça
- Öğr.Gör. SAVAŞ AKBAŞ Ders Notları
- https://www.worldathletics.org/disciplines/throws/hammer-throw
- Dr.Öğr.Üyesi İLHAN AĞIRBAŞ Ders Notları
- https://www.brianmac.co.uk/
- https://www.worldathletics.org/disciplines/throws/shot-put
Henüz yorum yok