Oryantiring kimine göre bir hafta sonu aktivitesi kimine göre ise bir yaşam tarzı. Ama kesin olan bir şey var ki sporcu sayısının seyirci sayısından daha fazla olduğu dünyadaki tek spor branşı.
Ülkemizde yeni tanınan bir spor olsa da oryantiring yüz yılı aşkın bir geçmişe sahiptir. İlk olarak 19. yüz yılın sonlarında askeri bir bölgenin haritası çıkartılarak stratejik avantaj elde edilmiş ve daha sonra tüm askerlerin ilgisini çekebilmek için oyunlaştırılmıştır. Uzun yıllar askeri spor olarak kalan orynatring zamanla siviller tarafından da yapılmaya başlanmıştır. 2. Dünya Savaşı’nda ise direniş güçleri oryantiring sayesinde Almanya’ya karşı avantaj sağladığı için Hitler tarafından yasaklanmıştır.
Temelde harita ile yön bulmayı içeren bu branşta sporcu kendisine verilen noktaları en kısa sürede bulmayı amaçlar. Başlangıç düzeyinde harita okuyabilmek ve yürüyebilmek yeterli olsa da profesyonel sporcuların yüksek kondisyon, hızlı karar verebilme, baskı altında karar düşünebilme ve konsantrasyonunu sürekli koruyabilme gibi özelliklere sahip olması gerekir.
Oryantiringde en önemli unsur haritayı doğru analiz edebilmektir. Çünkü arazide işaretli bir parkur yoktur ve her sporcu kendisi için en hızlı olduğunu düşündüğü rotayı harita üzerinden belirleyip daha sonra onu doğru bir şekilde takip edebilmesi(koşabilmesi) gerekir. Oryantiring haritası günlük hayatta gördüğümüz haritalardan farklıdır, çok fazla detay içerir ve kendine ait bir dili vardır. Bu dil Uluslar Arası Oryantiring Federasyonu(IOF) tarafından belirlenmiş özel sembollerden oluşur ve harita ile iletişim kurmamızı sağlar. Üç boyutlu olarak var olan yer yüzü şekillerinin küçültülüp kağıda aktarılması sırasında bazı modellemeler kullanılır ve bir takım kayıplar yaşanır. Yer yüzünü olduğu gibi kağıda aktarmak mümkün değildir. En yaygın model olarak karşımıza yükseklik farklarını anlamlandırabilmek için kullanılan münhani(izohips, eşyükselti eğrisi) çıkar. Bu bize haritada üçüncü boyutu sunar. Diğer bir yöntem ise arazi unsurlarının tamamını kullanmak yerine sadece sporcuya nirengi sağlayacak belirginlikler veya farklılıkların haritaya işlenmesidir. Bu sayede arazi üzerindeki patikaları, çukurları, dere yataklarını, zemin bitki örtüsünü, girintileri, sırt hatlarını ve tepeleri algılayabilmek daha kolay hale gelir.
Bilinenin aksine oryantiring harita ve pusula yardımıyla hedef bulma sporu değildir. Harita ile yön bulma, yönelme, navigasyon sporudur. Pusula sporcuya sadece kuzey yönünü gösteren yardımcı bir araçtır, hiçbir zaman sporcuya konumu, gideceği hedefi göstermez. Sporcu haritanın yönünü pusula yardımı ile doğru pozisyona getirebilir ancak bunu yapmanın farklı alternatifleri de vardır. En güvenilir yöntem harita üzerindeki semboller ile arazi unsurlarını eşleştirerek ilerlemektir. Bu sayede hem doğru yönde ilerler hem de mevcut konumumuzu takip edebiliriz. Unutulmamalıdır ki mevcut konum bilinmiyorsa sporcu hataya sürüklenir.
Sporcu yarışmaya başlarken mevcut konum bilgisine sahiptir. Bu konum harita üzerinde üçgen sembolü ile gösterilir ve arazi üzerinde her hangi bir kodu olmayan, boş, turuncu-beyaz oryantiring feneri ile işaretlenmiştir. Bu noktadan itibaren diğer bütün hedefleri sıra ile bulmak sporcunun sorumluluğundadır. İlk olarak harita doğru yönlendirilmeli ve varılmak istenen nokta ileride olacak şekilde konumlanmalıdır. Harita üzerinde en makul rota belirlenir, bu rotayı başarıyla gidebilmek için haritadaki işaretler ile arazi unsurları bağdaştırılarak ilerlenmelidir. Sporcu kontrol noktasına ulaştığı zaman 30×30 cm boyutlarında turuncu-beyaz üçgen prizma şeklinde hedef feneri ile karşılaşır. Bu fener üzerinde kontrol kodu dediğimiz sayılar bulunur ve sporcu bu kodu harita üzerindeki sayı ile karşılaştırarak doğru noktada olup olmadığını anlar. Aynı zamanda hedeflerin üzerinde o noktaya uğrayan sporcuları tespit edebilmek için elektronik kontrol sistemleri yerleştirilmiştir. Sporcu kendisine daha önceden atanmış chip’i elektronik sisteme okuttuğu zaman o hedefi bulmuş sayılır ve bir sonraki noktaya ilerler. Tüm noktalarda aynı süreç işlenir ve bitiş noktasındaki sisteme ulaşıldığında sporcunun süresi durdurulur. Yarışı tamamlayan sporcular bilgisayar masasına doğru ilerler ve burada chip’ini sisteme okuturlar. Bu sayede sporcunun yarış derecesi sisteme entegre olur ve kendisine bir sonuç kağıdı verilir. Burada hedefler arası zamanlar, toplam zaman varsa eksik hedef bilgisi ve diskalifiye durumu gibi bilgiler yazılıdır. Sporcular bilgisayar masasına geldikçe yeni yarış dereceleri sisteme eklenir ve kategorilere göre zaman sıralamaları sonucunda yarışma sonuçları tamamlanmış olur.
Oryantiring bireysel bir spordur ve sporcuların birbirlerinin becerilerinden yararlanması yasaklanmıştır. Bu nedenle sporcuların birbirlerini takip etmelerini önlemek amacıyla farklı zaman aralıklarında start verilir. Arazi üzerinde yasak sembollerle işaretli yerlerden geçmek, çevreye zarar vermek, konuşmak gibi eylemler kural dışı davranışlardır. Takım sonuçları oluşturulurken bir takımdaki en başarılı 4 sporcunun yarışma süresi toplamı takımın derecesini ifade etmektedir.
Arazi üzerinde ilerlerken sporcunun koşu kapasitesi ile harita okuyabilme kapasitesi yani hızı optimum düzeyde olmalıdır. Buna fiziksel ve bilişsel denge diyebiliriz. Eğer ki ayaklarımız beynimizden yani haritayı analiz edebilme kapasitemizden hızlı gidiyorsa nereye gittiğimizi bilmiyoruzdur. Beynimizi çok güçlü ayaklarımızı yavaş kullanıyorsak harita üzerindeki hemen her hareketimizi takip edebiliriz ancak bu sefer de olmamız gerekenden çok yavaş kalırız. Beklenen performans düşünebildiğimiz(harita okuyabildiğimiz) hızda koşmaktır. Fizyolojik açıdan baktığımızda fiziksel egzersiz esnasında beynimize giden kan miktarı azalacak, nabzımız yükselecek, konsantrasyonumuz dağılacaktır bu yüzden buradaki dengeyi çok iyi korumak gerekir.
Diğer birçok spordan farklı olarak oryantiring hem fiziksel hem de bilişsel bir spordur. Başarılı bir sporcunun bir atlet kadar hızlı olması ve bir satranççı kadar iyi analiz yapabilmesi gerekir. Bu özelliklerden dolayı oryantiringi pek çok kaynakta koşarak satranç oynamak olarak da görmeniz mümkündür.
Günden güne gelişen bu spor seçkin özel eğitim kurumlarında seçmeli ders olarak okutulmakta ve okul sporları müsabakalarında yer almaktadır. Çocukların bilişsel, fiziksel, duyuşsal, psikolojik ve sosyal gelişimlerine doğrudan etki etmekte ve yakın zamanda milli eğitim müfredatına da girmesini beklemekteyiz.
Oryantiring hakkında pek çok yeni ve özgün içerik yakın zamanda burada olacak, youtube tanıtım videomuz hazırlanacak. O zamana kadar merak ettiğiniz konular varsa iletişim kanallarından sorularınızı iletebilirsiniz.
Henüz yorum yok