Bayrak yarışları Eski Yunan’da meşale ile yapılırken 1895 yılında ilk kez atletizm yarışmalarında yer almıştır.[1] Günümüzde ise olimpiyat, dünya şampiyonası, kıta şampiyonları ve birçok özel organizasyonda bayrak yarışları yapılmaktadır.
Olimpiyat oyunlarında bayrak yarışmaları 4×100 m ve 4×400 m mesafelerinde yapılırken bazı organizasyonlarda veya küçük yaş gruplarında bu yarışlar kadın erkek-karışık veya her sporcunun farklı mesafelerde koştuğu(İsveç Bayrak) şekilde de yapılır. Salon atletizminde ise 4×200 m, 4×400 m ve 4×800 m yarışları yapılmaktadır.[2]
Bu çalışmada ise 4×100 m ve 4×400 m yarışlarında metodik sıralama, taktik, kulvar düzeni, bayrak değişimi, bayrak değiştirme çeşitleri, bayrak özellikleri, diskalifikasyon ve kurallar, oyunlar ve rekorlar incelenmiştir.
Bayrağın Metodik Sıralaması
Bayrak el değiştirme yönteminin belirlenmesi.
Değiştirme alanlarındaki koşulacak yer sisteminin belirlenmesi.
Bayrak takımındaki elemanların koşu sırasının belirlenmesi.
Koşu sırasına göre dizilerek yavaş koşu ile arkadan öne doğru sesli komut ile bayrak değişimi.
Bayrak değiştirme alanında çıkış yerlerinin ve çıkış pozisyonlarının gösterilmesi.
Bayrağı alacak kişinin ne zaman çıkacağını belirleyen işaretin yerinin tespiti.
Tüm takımın deneme koşusu.[3]
Taktik
4×100 m koşusunda birinci ve dördüncü koşucular kulvar farkı ve değişim noktası göz önüne alındığında 110-120 m, ikinci ve üçüncü koşucular ise 120-130 m koşabilirler. Bu nedenle ikinci ve üçüncü koşucu süratte devamlılık açısından daha iyi olan seçilir.
İlk çıkışta takoz kullanıldığı için ilk atletin çıkış tekniği en iyi olan seçilmelidir. Son atlet ise en süratli ve mücadeleci yapıya sahip olan olmalıdır. Ayrıca birinci ve üçüncü atlet virajda koşacağı için bu konuda tecrübeli ve kulvarın iç kenarına yakın koşabilecek özelliklere sahip olması önemlidir.
Kulvar Düzeni
4×100 m yarışının tamamı kulvarlı koşulurken 4×400 m yarışının ilk 500 m’si kulvarlı koşulur. Bu nedenle 4×100 m startı normal 400 m noktasından verilirken 4×400 m startı kulvarlar arasında yaklaşık 10.5 m mesafe olacak şekilde konumlanır. Her iki yarışta da ilk sporcu takoz ile çıkış alırken bayrak değişim esnasında 4×100 m kaçan sporcu alçak çıkış pozisyonunda bulunur, 4×400 m de ise kaçan sporcu yüksek çıkış pozisyonunda bulunur.
4×400 m yarışında kulvar değişimine 500 m sonunda izin verilir ve bu noktaya plastik kuka benzeri malzeme ile işaretleme yapılır. Bu işaretten önce herhangi bir sporcunun avantaj sağlayacak şekilde kulvar değişimi veya çizgiye teması diskalifiye nedenidir. Kaçan sporcularının kulvarı belirlenirken ikinci sporcudan itibaren 200 m geçiş sırasına göre sonraki adamların kulvara yerleştirilmesi hakemler tarafından yapılır. 200 m geçişini ilk sırada tamamlayan takım sporcusu birinci kulvara gelecek şekilde ardışık sıralama yapılır.
Bayrak Değişimi
Çok iyi bayrak değişimi genellikle değişim alanının sonunda yapılır.
En uygun bayrak değişim alanı değişim bölgesi sınırlarını aşmayacak derecede güvende kalmak ve kaçan sporcunun hızlanmasına 17-20 m mesafe tanıyacak bölgedir.
Bayrak garantili değiştirilmelidir. Değişim sırasında koşu ritmi mümkün olduğunca kadar kısa ve az bozulmalıdır. Bu yüzden bayrak değişimi 2-3 adımda gerçekleştirilmelidir. Bayrağı getiren atlet kaçan atlete 1.5-2 m yaklaştığında sesli sinyal verir bunun üzerine kaçan atlet bir sonraki adımda kolunu gevşek olarak arkaya uzatır. Bayrağı alacak olan sporcudan beklenen elini mümkün olduğunca hareketsiz geriye uzatmasıdır. Öndeki atlet kolunu uzattıktan sonra bayrağı getiren sporcu bayrağı taşıyan elini ileri uzatır ve bayrağı alacak olan atletin eline bayrağı verir.[4]
Temel olarak iki tip bayrak değiştirme yöntemi vardır. Bunlardan ilki aşağıdan bayrak değiştirme; Bayrağı alacak sporcu baş parmağı açık vaziyette ve işaret parmağı ile baş parmağı arasındaki açı yeri gösterecek şekilde geriye uzatır. Bayrağı veren atlet bayrağı aşağıdan yukarıya elin içine doğru uzatır. Yukarıdan değiştirmede ise; bayrağı alacak atlet elinin tersi yeri gösterecek şekilde elini geriye uzatır. Bayrağı getiren atlet yukarıdan aşağı doğru hareketle bayrağı arkadaşının eline verir. (Şekil 1) [5]
4×100 m için bayrak değişim alanı 30 m’dir. Bu alan içerisinde herhangi bir noktada bayrak değişimine izin verilip en iyi bayrak değişimin yapılabilmesi için kaçan sporcunun yeteri kadar hızlanabilmesi gerekir. Bu nedenle 30 m’lik alan başlangıcının belirli bir mesafe öncesine kaçan sporcu işaret çizgisi çizebilir. Bayrağı getiren sporcu işaret çizgisine geldiği anda kaçan sporcu alçak çıkış pozisyonunda aşağıdan geriye doğru bakarak çıkış alır. Kaçan sporcu sıfırdan maksimum hıza çıkmaya çalışırken bayrağı getiren sporcunun mevcut hızı nedeniyle aradaki fark kapanır. 1.5-2 m mesafe kaldığında arkadaki sporcu sesli işaret verir öndeki sporcu arkaya bakmadan elini geriye doğru uzatır, arkadaki sporcu bayrağı öndekinin eline verir. Bayrak değişimi esnasında sporcuların kollarını olabildiğince uzatması toplamda koşulacak olan mesafeyi kısalttığı için önemli bir avantaj sağlamaktadır.
4×400 m’de ise durum biraz daha farklıdır. Bayrak değişim alanı 20 m’dir ve bu alan ilk değişim hariç bitiş çizgisinin 10 m gerisi ile 10 m ilerisinde olacak şekilde sınırlıdır. İlk değişimde ise son kez kulvarlı koşulmak zorunda olan viraj nedeniyle birinci kulvardan itibaren yaklaşık 3.5 m’lik mesafeler ile değişim noktası ileriye taşınmaktadır. İlk bayrak değişiminde herkes başladığı kulvarda bayrağı değiştirir. İkinci sporcunun 100 m koşmasından sonra kulvar zorunluluğu ortadan kalkar ve tüm sporcular ilk kulvara doğru yerleşir. İkinci bayrak değişiminde ise herkes bitiş çizgisinin 10 m gerisinde bekler. Burada kimin hangi kulvarda bekleyeceği ikinci sporcunun 200 m geçiş sırasına göre hakemler tarafından belirlenir. Üçüncü sporcuda aynı şekilde bayrağı son sporcuya verir ve yarış bu şekilde tamamlanır.
400 m mesafesi kullanılan enerji sistemleri bakımından 100 m yarışlarından daha farklıdır. 100 m yarışlarında fosfojen(ATP-PC) kullanılırken 400 m’de buna ilave olarak anaerobik glikoz(Laktik Asit) sistemi de kullanılır. Anaerobik glikoz sistemi kaslar için enerji üretirken aynı zamanda yan ürün olarak laktik asit ortaya çıkarmaktadır. Laktik asit birikerek kaslarda yorgunluğa neden olur. Sporcu oksijen borçlanmasına girer ve kaçan sporcunun bayrak değişimi esnasında 4×100 m bayrak değişimi gibi hızlanması arkadaki sporcunun öndekini yakalayamamasına sebep olur. Bu nedenle öndeki sporcu çok fazla hızlanmadan bayrağı 20 m’lik alan içerisinde almalıdır. Tüm sporcular bayrağı sağ elleri ile taşırlar ve kaçan atlet bayrak değişimi esnasında gövdesi kulvar çizgilerine paralel olacak şekilde sol ellerini arkaya doğru bakarak uzatırlar. Arkadaki sporcu sağ elindeki bayrağı öndeki sporcunun sol eline verir. Öndeki sporcu sol eliyle aldığı bayrağı sağ eline geçirir ve sonraki bayrak değişimleri yine sağ elden sol ele olacak şekilde tamamlanır.
Bayrak Değiştirme Çeşitleri
Bayrak değiştirme çeşitleri arasında zaman açısından çok büyük farklar yoktur. Birbirlerinden ayrıldıkları nokta kimin hangi elle bayrağı daha iyi alacağı buna bağlı olarak hangi tarafa dönük bayrağı bekleyeceğidir.
Dıştan değiştirme: Arkadaki sporcu bayrağı sol el ile taşır, kulvarın dış kenarını kullanır. Öndeki sporcu bayrağı sağ eli ile alır kulvarın iç kısmını kullanır.
İçten değiştirme: Arkadaki sporcu bayrağı sağ eli ile taşır, kulvarın iç kısmını kullanır. Öndeki sporcu bayrağı sol eli ile alır, kulvarın dış kısmını kullanır.
Karışık değişim: Birinci ve üçüncü değişim içten ikinci değişim dıştan yapılır. Bu sayede viraj koşan sporcuların daha kısa mesafe koşmaları sağlanır.
Bayrak Özellikleri
Bayrak yarışlarında kullanılan bayrak çubuğu genellikle stafet olarak adlandırılır. IAAF tarafından belirlenen ölçüler 28-30 cm uzunluk, 38 mm çap ve en az 50 gram ağırlığında olmalıdır. Malzeme içi boş olarak alüminyum kullanılır. [6]
Diskalifikasyon ve Kurallar
Komutlara ( Yerlerinize / Dikkat )uyulmaması Makul bir süre içerisinde start pozisyonunu almamak.
Yerlerinize dikkat komutundan sonra yarış esnasında ses ile ya da başka nedenlerle diğer atletleri rahatsız etmek.
Dönemeçlerde, kendi kulvar çizgisinin dışında, üzerinde veya sol çizginin içerisinde koşmak. Kulvar İhlali.
Kendi kulvarı dışında birden fazla 5cmX40cm işaret kullanmak.
Bayrağın ( Baton ) yarış boyunca elde taşınmaması.
Bayrağın yere düşürüldüğünde, düşüren tarafından alınıp verilmemesi, koşulan mesafenin kısaltılması, düşürülen yere dönülmemesi.
Bayrağın değişim çizgilerinin dışında değiştirilmesi.
Diğer atletler kulvarında koşarken, atletlerin koşu yolunun dışına itilmesi veya koşu pozisyonlarının engellenmesi.
Başka bir metotla ( yöntemle ) veya iterek yardım almak.
Bayrak yarışlarında final onayından sonra takım düzeninde değişiklik.
4X400 Bayrak değişim alanı başlangıcında atletin bayrak değişim pozisyonunu değiştirmesi.
4X400 Bayrak değişim alanında diğer atletleri itme, çekme, engelleme. [7]
Ayrıca yarış bitiminde bayraklar atletizm hakemlerine teslim edilmelidir.
Oyunlar
Branşı sevdirmek ve pekiştirmek için atletizmde kullanılan oyunlar mevcuttur.
Sarkaç Bayrak Yarışı: Bu oyunda devamlılık yeteneğinin geliştirilmesi ve başlama çabukluğunun artırılması amaçlanmaktadır. Üçlü takımlarda 30 m’lik mesafede yapılır. Start takım arkadaşının ele vurmasıyla olur.
Daire ve Tur Bayrak Yarışması: Bu oyunda bayrak değişimin geliştirlmesi ve süratte devamlılığın artırılması hedeflenmektedir. Her takım bayrağı 20x tur taşımalıdır(100 m). Takım sayısı ve bayrak değişimi sıralaması serbest bırakılmalıdır.
Rekorlar
4×100 m Erkekler Dünya Rekoru
36.84 Jameika Nesta CARTER, Michael FRATER, Yohan BLAKE, Usain BOLT 2012 Londra Olimpiyatları
4×100 m Erkekler Türkiye Rekoru
37.98 Emre Zafer Barnes , Jak Ali Harvey , Yiğitcan Hekimoğlu , Ramil Guliyev 2018 Berlin
4×100 m Kadınlar Dünya Rekoru
40.82 Amerika Birleşik Devletleri Tianna BARTOLETTA, Allyson FELIX, Bianca KNIGHT, Carmelita JETER 2012 Londra Olimpiyatları
4×100 m Kadınlar Türkiye Rekoru
44.71 Sema Apak , Birsen Engin , Meliz Redif , Nimet Karakuş 2011 İzmir
4×400 m Erkekler Dünya Rekoru
2:54.29 Amerika Birleşik Devletleri Andrew VALMON, Quincy WATTS, Butch REYNOLDS, Michael JOHNSON 1993 Dünya Şampiyonası Stuttgart
4×400 m Erkekler Türkiye Rekoru
3:02.22 Halit Kılıç, Batuhan Altıntaş , Yasmani Copello, Yavuz Can 2016 Erzurum
4×400 m Kadınlar Dünya Rekoru
3:15.17 Sovyetler Birliği Tatyana LEDOVSKAYA, Olga NAZAROVA, Mariya PINIGINA, Olga BRYZGINA 1988 Seul Olimpiyatları
4×400 m Kadınlar Türkiye Rekoru
3:33.11 Sema Apak , Birsen Engin , Merve Aydın , Meliz Redif 2011 İzmir [8],[9]
Kaynakça:
- https://slideplayer.biz.tr/slide/9204672/
- https://www.worldathletics.org/records/by-discipline/relays/4×800-metres-relay/indoor/men
- Dr.Öğr.Üyesi İLHAN AĞIRBAŞ
- Dr.Öğr.Üyesi İLHAN AĞIRBAŞ
- https://www.liveabout.com/olympic-sprint-and-relay-rules-3259128
- http://taf.org.tr/wp-content/uploads/2016/01/bayrak_engel_kose_hakemleri_diskalikasyon_formlar.pdf
- http://www.taf.org.tr/turkiye-acik-saha-rekorlari/#1452507213854-d3d97bba-4034
- https://www.worldathletics.org/records/by-discipline/sprints/100-metres/outdoor/men
- Dr.Öğr.Üyesi İLHAN AĞIRBAŞ
- https://sportmen.barcin.com/sprint-kosu-nedir/
- Öğr.Gör. SAVAŞ AKBAŞ Ders Notları
Henüz yorum yok